Η γεωπολιτική παγίδα της Βαγδάτης: Πώς οι πιέσεις κατά του Ιράν απειλούν την οικονομία του Ιράκ

Σε δύσκολη γεωπολιτική εξίσωση βρίσκεται το Ιράκ, μετά την απόφαση της Βαγδάτης να κλείσει το συνοριακό πέρασμα Αλ Σιμπ με το Ιράν.

Σε δύσκολη γεωπολιτική εξίσωση βρίσκεται το Ιράκ, μετά την απόφαση της Βαγδάτης να κλείσει το συνοριακό πέρασμα Αλ Σιμπ με το Ιράν.

Η διακοπή της λειτουργίας του περάσματος στα τέλη Οκτωβρίου, υπό την καταγγελλόμενη πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών, αναδεικνύει τις εύθραυστες ισορροπίες που καλείται να διατηρήσει η ιρακινή κυβέρνηση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του στο Oilprice ο Τζέιμς Ντούρσο, οι άμεσες οικονομικές επιπτώσεις παραμένουν διαχειρίσιμες. Ωστόσο, μια παρατεταμένη διακοπή του διασυνοριακού εμπορίου θα μπορούσε να προκαλέσει ανατιμήσεις, προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και ανασφάλεια στους ξένους επενδυτές.

Η Τεχεράνη επιδιώκει την απομάκρυνση ιρανικών κουρδικών οργανώσεων της αντιπολίτευσης από το ιρακινό έδαφος. Η Ουάσιγκτον, από την πλευρά της, απαιτεί να σταματήσει η αξιοποίηση των εμπορικών δικτύων του Ιράκ για τη μεταφορά όπλων και την υποστήριξη φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών.

Οι οικονομικές επιπτώσεις από το κλείσιμο των συνόρων

Το πέρασμα Αλ Σιμπ, στην επαρχία Μαϊσάν, αποτελεί σημαντική εμπορική δίοδο για τρόφιμα, οικοδομικά υλικά και αγροτικά προϊόντα, ενώ εξυπηρετεί και θρησκευτικούς προσκυνητές.

Οι ιρακινές αρχές επικαλέστηκαν αρχικά λόγους ασφαλείας και στη συνέχεια την ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών. Κυβερνητικά στελέχη αναφέρθηκαν επίσης σε υποθέσεις διακίνησης ναρκωτικών και πλαστών νομισμάτων, με την ιρανική πλευρά να απορρίπτει τις κατηγορίες περί λαθρεμπορίου.

Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ιράκ ήταν άμεσες. Οδηγοί φορτηγών, εργαζόμενοι στα σύνορα και επαγγελματίες πραγματοποίησαν διαμαρτυρίες, ενώ έμποροι ανέφεραν αυξήσεις στις τιμές του κοτόπουλου και των αγροτικών προϊόντων.

Το μέγεθος της οικονομικής εξάρτησης από το Ιράν αποτυπώνεται στους αριθμούς. Το διμερές εμπόριο την περίοδο 2024-2025 υπολογίζεται σε 8,9 δισ. δολάρια, εκ των οποίων τα 8,6 δισ. αφορούσαν ιρανικές εξαγωγές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα ιρανικά προϊόντα καλύπτουν περίπου το 20% της καταναλωτικής αγοράς του Ιράκ.

Η Τουρκία, η Ιορδανία και η Σαουδική Αραβία θα μπορούσαν να καλύψουν μέρος των αναγκών, όμως η αντικατάσταση των Ιρανών προμηθευτών απαιτεί χρόνο και συνεπάγεται πρόσθετο κόστος.

Ο εμπορικός διάδρομος των 17 δισ. δολαρίων

Οι εξελίξεις προσδίδουν μεγαλύτερη στρατηγική σημασία στο φιλόδοξο σχέδιο Development Road, μέσω του οποίου το Ιράκ επιχειρεί να μετατραπεί σε διεθνή κόμβο εμπορίου και μεταφορών.

Πρόκειται για έναν διάδρομο μήκους 1.200 χιλιομέτρων, εκτιμώμενου κόστους 17 δισ. δολαρίων, που φιλοδοξεί να συνδέσει το λιμάνι Grand Faw στον Περσικό Κόλπο με την Τουρκία και, κατ’ επέκταση, τις ευρωπαϊκές αγορές.

Το έργο περιλαμβάνει σιδηροδρομικές γραμμές, αυτοκινητοδρόμους και εμπορευματικά κέντρα. Σύμφωνα με το ιρακινό υπουργείο Μεταφορών, ο σχεδιασμός του σιδηροδρομικού δικτύου έχει ολοκληρωθεί κατά περίπου 95% και του οδικού δικτύου κατά 85%.

Για τη Βαγδάτη, το έργο αποτελεί ευκαιρία διαφοροποίησης της οικονομίας από τους υδρογονάνθρακες και δημιουργίας νέων πηγών εσόδων, περιορίζοντας παράλληλα την οικονομική εξάρτηση από την Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, η γεωπολιτική χρησιμότητα του διαδρόμου δεν εγγυάται την εμπορική βιωσιμότητά του. Η περιφερειακή αστάθεια ενδέχεται να αυξήσει το κόστος ασφάλισης, χρηματοδότησης και προστασίας των υποδομών, αποθαρρύνοντας τους επενδυτές.

Οι αμερικανικές πιέσεις και οι επενδύσεις των 60 δισ. δολαρίων

Στις αρχές Νοεμβρίου, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM) ανακοίνωσε τη συγκρότηση της επιχειρησιακής ομάδας Task Force Iron Gate, με στόχο να εμποδίσει το Ιράν να χρησιμοποιεί χερσαίες διαδρομές για τη μεταφορά προηγμένων οπλικών συστημάτων και άλλων υλικών.

Η εντατικοποίηση των αμερικανικών πιέσεων, ωστόσο, δημιουργεί κινδύνους και για τα ίδια τα οικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ στο Ιράκ.

Συμφωνίες και μνημόνια συνεργασίας δυνητικής αξίας 60 δισ. δολαρίων καλύπτουν επενδύσεις στους τομείς του πετρελαίου, του φυσικού αερίου, των αγωγών, των υποδομών, της υγείας και των τηλεπικοινωνιών.

Μια ευρύτερη αντιπαράθεση με την Τεχεράνη θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αυτές τις επενδύσεις, να ενισχύσει τις εσωτερικές πολιτικές αντιδράσεις και να δημιουργήσει πρόσθετους κινδύνους για την ενεργειακή ασφάλεια του Ιράκ, το οποίο εξακολουθεί να εισάγει ιρανικό φυσικό αέριο και ηλεκτρική ενέργεια.

Το πραγματικό στοίχημα για τη Βαγδάτη είναι να διασφαλίσει τον έλεγχο των συνόρων της χωρίς να θυσιάσει την οικονομία και την εθνική της κυριαρχία. Διότι οι ξένοι επενδυτές δεν θα διαθέσουν δισεκατομμύρια απλώς επειδή το Ιράκ απομακρύνεται από το Ιράν, αλλά επειδή θα μπορούν να δραστηριοποιηθούν σε ένα ασφαλές, σταθερό και προβλέψιμο επιχειρηματικό περιβάλλον.