Η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν, η επιβεβαίωση του θανάτου του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και η απειλή αποσταθεροποίησης στο Στενό του Ορμούζ, έχουν μετατρέψει τη Μέση Ανατολή σε εστία παγκόσμιας ανησυχίας. Με την τιμή του πετρελαίου να εκτοξεύεται και τις διεθνείς αγορές να κινούνται σε τροχιά πανικού, η κρίση αγγίζει άμεσα και την Ελλάδα.
Το κύμα ακρίβειας που προμηνύεται δεν αποτελεί πλέον σενάριο. Είναι πραγματικότητα που θα φανεί στις αντλίες, στα μεταφορικά και στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Και σε μια κοινωνία ήδη πιεσμένη, κάθε νέα διεθνής αναταραχή λειτουργεί ως επιβαρυντής.
Το φαινόμενο της συσπείρωσης γύρω από την κυβέρνηση
Σε μεγάλες περιόδους αβεβαιότητας, οι πολίτες τείνουν να συσπειρώνονται γύρω από την εκάστοτε κυβέρνηση. Αυτό δεν είναι πολιτική θεωρία· είναι ιστορικό μοτίβο.
Το είδαμε:
- στην περίοδο της πανδημίας Covid-19,
- στις εντάσεις του Έβρου και στο Αιγαίο,
- και τώρα, σε ένα περιβάλλον που μυρίζει χίλιοι τόνοι μπαρούτι.
Η «σημαία» λειτουργεί πάντοτε συγκριτικά πιο ισχυρά από την εσωτερική κριτική. Καμία κυβέρνηση δεν χάνει πολιτικό χρόνο όταν έχει μπροστά της έναν διεθνή κίνδυνο· αντίθετα, κερδίζει πίστωση εμπιστοσύνης.
Το βλέπουμε ήδη και τώρα: το Μαξίμου αξιοποιεί το αφήγημα της σταθερότητας, της διπλωματικής σοβαρότητας και της ενεργειακής ασφάλειας για να ανακόψει την πίεση από Τέμπη, υποκλοπές και ΟΠΕΚΕΠΕ.
Η αντιπολίτευση σε στενό χρόνο και στενό χώρο
Αντίθετα, η αντιπολίτευση σε περιόδους διεθνούς κρίσης έχει περιορισμένα περιθώρια:
- δεν μπορεί να δείχνει ότι «σπάει τη γραμμή εθνικής ευθύνης»,
- δεν μπορεί να ασκήσει ανελέητη πίεση χωρίς τον κίνδυνο να θεωρηθεί «ανεύθυνη»,
- και συχνά αναγκάζεται να «φιλτράρει» την κριτική της για να μη φανεί ότι εργαλειοποιεί την κρίση.
Αυτό συνέβη και στην πανδημία: η κυβέρνηση κέρδισε πολιτικά την περίοδο 2020–2021, καθώς η κοινωνία έδινε βάρος στην ασφάλεια και όχι στα λάθη. Όμως μετά την κρίση, βγήκαν στην επιφάνεια οι χρόνιες παθογένειες.
Το ίδιο μοτίβο μπορεί να αναπαραχθεί και σήμερα.
Τέμπη: Η βαθιά εσωτερική πληγή
Η τραγωδία στα Τέμπη δεν εξαφανίζεται επειδή η Μέση Ανατολή φλέγεται. Παραμένει σταθερά το μεγαλύτερο σύμβολο θεσμικής ανεπάρκειας της χώρας. Οι κινητοποιήσεις σε Ελλάδα και Ευρώπη, τα αναπάντητα ερωτήματα, η αργή δικαστική πορεία και η αγανάκτηση της κοινωνίας αποτελούν πολιτικό φορτίο που δεν διαγράφεται.
Όμως η διεθνής κρίση αλλάζει τις προτεραιότητες στη δημόσια ατζέντα.
Η κυβέρνηση κερδίζει χρόνο.
Η αντιπολίτευση χάνει οξυγόνο.
Το ζήτημα είναι τι θα συμβεί όταν πέσει η διεθνής σκόνη.
Υποκλοπές: Ένα θεσμικό ζήτημα στη σκιά του πολέμου
Το σκάνδαλο των υποκλοπών θα ήταν ικανό, σε ήρεμους καιρούς, να μονοπωλήσει επί εβδομάδες το δημόσιο διάλογο. Η πρόσφατη καταδίκη τεσσάρων προσώπων θα μπορούσε να αναζωπυρώσει την οργή για το Predator.
Όμως ο πόλεμος στο Ιράν «σπρώχνει» το θέμα χαμηλότερα στην επικαιρότητα.
Δεν το εξαφανίζει — απλώς το καλύπτει προσωρινά.
ΟΠΕΚΕΠΕ: Η διαφθορά που πονάει διπλά στην περίοδο της ακρίβειας
Το σκάνδαλο των παράνομων επιδοτήσεων συμπίπτει με μια συγκυρία όπου οι αγρότες βλέπουν να εκτοξεύεται το κόστος παραγωγής και μεταφοράς. Σε μια περίοδο που οι τιμές στα καύσιμα προμηνύουν νέο κύμα ακρίβειας, η εμπλοκή εκατοντάδων προσώπων σε υποθέσεις απάτης και παράνομων πληρωμών δημιουργεί συνδυαστικά εκρηκτικό κλίμα.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να δείξει ότι «καθαρίζει». Η αντιπολίτευση μιλά για «συγκάλυψη».
Η κοινή γνώμη βλέπει ότι πληρώνει περισσότερα και περιμένει απαντήσεις.
Ακρίβεια: Το νέο διεθνές άλλοθι και η παλιά εσωτερική κόπωση
Η έκρηξη των τιμών του πετρελαίου λειτουργεί ως ιδανικό επιχείρημα για την κυβέρνηση: «η ακρίβεια είναι εισαγόμενη».
Μόνο που η ελληνική πραγματικότητα δεν ξεκίνησε με το Ιράν: πληθωρισμός τροφίμων, ενεργειακές χρεώσεις, ενοίκια, ανεπαρκείς έλεγχοι — όλα προϋπήρχαν.
Το πρόβλημα για την κυβέρνηση δεν είναι η σημερινή ακρίβεια. Είναι η κόπωση των πολιτών, που πλέον δεν αποδέχονται εύκολα εξηγήσεις και «μετατόπιση ευθυνών» στο εξωτερικό περιβάλλον.
Το νέο πολιτικό τοπίο: Ρευστό, ασταθές και απρόβλεπτο
Η διεθνής κρίση δίνει στην κυβέρνηση χρόνο, συσπείρωση, «εθνικό κύρος» και μια προσωρινή πολιτική ασπίδα.
Η αντιπολίτευση μπαίνει σε ένα στενό διάδρομο: πρέπει να ασκεί κριτική χωρίς να φαίνεται αντιπατριωτική.
Το κρίσιμο όμως δεν είναι τι συμβαίνει τώρα αλλά τι θα συμβεί όταν περάσει η πρώτη ένταση. Όπως στην πανδημία, έτσι και σήμερα: ο χρόνος που κερδίζει η εξουσία σε περίοδο φόβου, γίνεται χρόνος απολογίας όταν το κύμα υποχωρήσει.
Η Ελλάδα μπαίνει σε μια περίοδο όπου η εξωτερική αστάθεια και οι εσωτερικές πληγές θα συνυπάρχουν. Η τελική πολιτική επίδραση δεν θα κριθεί σήμερα.
Θα κριθεί όταν σβήσουν οι σειρήνες της Μέσης Ανατολής — και επανέλθει η λογοδοσία της καθημερινότητας.