Την πρώτη του ολοκληρωμένη προγραμματική πρόταση έδωσε στη δημοσιότητα ο Αλέξης Τσίπρας, ανοίγοντας τη συζήτηση για ένα νέο μοντέλο διαφάνειας και λογοδοσίας στο Δημόσιο. Πρόκειται για την πρόταση με τίτλο «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ», η οποία παρουσιάζεται ως εναλλακτική εξέλιξη της «Διαύγειας» και φέρει την υπογραφή του Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα.
Στον πυρήνα της πρότασης Τσίπρα περιγράφεται η δημιουργία μιας κεντρικής ψηφιακής πλατφόρμας, σχεδιασμένης να ενοποιεί, να οργανώνει και να καθιστά ελέγξιμη σε πραγματικό χρόνο κάθε δημόσια δαπάνη. Η πρωτοβουλία αυτή αποτελεί την πρώτη από μια σειρά παρεμβάσεων που επεξεργάζονται ομάδες εργασίας του Ινστιτούτου και φιλοδοξεί να θέσει από νωρίς τη διαφάνεια στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας.
Σύμφωνα με το αναλυτικό κείμενο της πρότασης Τσίπρα, το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στο γεγονός ότι, παρά τη θεσμοθέτηση της «Διαύγειας» το 2010, η ψηφιακή ανάπτυξη του Δημοσίου ακολούθησε αποσπασματική πορεία. Η δημιουργία πολλών και ασύνδετων πληροφοριακών συστημάτων, χωρίς ενιαίο σχεδιασμό και ουσιαστική διαλειτουργικότητα, οδήγησε σε έναν κατακερματισμένο ψηφιακό χάρτη, όπου η συνολική παρακολούθηση των δημόσιων δαπανών παραμένει εξαιρετικά δύσκολη.
Όπως επισημαίνεται, τα δεδομένα συχνά δημοσιεύονται σε μη δομημένη μορφή, γεγονός που περιορίζει την αυτοματοποιημένη αναζήτηση, τον έλεγχο και την ανάλυση κινδύνου. Παράλληλα, τα επιμέρους στάδια μιας δαπάνης –από την προκήρυξη έως την πληρωμή– καταγράφονται σε διαφορετικά συστήματα, χωρίς να συγκροτούν ένα ενιαίο και αξιόπιστο ψηφιακό ίχνος.
Μια ενιαία πλατφόρμα με αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης
Η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» προτείνει τη δημιουργία ενός κεντρικού ψηφιακού κόμβου που θα αντλεί δεδομένα από όλα τα υφιστάμενα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου, θα τα δομεί και θα τα εμπλουτίζει αυτόματα και θα προσφέρει πλήρη εικόνα για τη διαδρομή κάθε δημόσιας δαπάνης. Από την αρχική προκήρυξη μέχρι την τελική πληρωμή, όλα τα στάδια θα είναι διασυνδεδεμένα και άμεσα προσβάσιμα. Κομβικό ρόλο στην αρχιτεκτονική της πλατφόρμας κατέχει η αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και η πρόβλεψη για ανάπτυξη με λογισμικό ανοικτού κώδικα, ανοικτά δεδομένα και API. Στόχος είναι η διασφάλιση της τεχνολογικής ανεξαρτησίας του Δημοσίου και η αποφυγή εξάρτησης από συγκεκριμένους προμηθευτές.
Όπως διευκρινίζεται, η «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ» δεν έρχεται να προστεθεί ως μία ακόμη ψηφιακή εφαρμογή, αλλά να λειτουργήσει ως ο κεντρικός μηχανισμός ενοποίησης και αξιοποίησης όλων των διαθέσιμων πληροφοριών. Με αυτόν τον τρόπο, πολίτες, δημοσιογράφοι, ερευνητές και ελεγκτικοί φορείς αποκτούν ουσιαστική πρόσβαση σε δομημένα και διασυνδεδεμένα δεδομένα.
Από τη δημοσιοποίηση στη λογοδοσία
Η πρόταση Τσίπρα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον κοινωνικό έλεγχο και στη δημιουργία ενός ενιαίου, αξιόπιστου και αμετάβλητου ψηφιακού αποτυπώματος για κάθε δημόσια δαπάνη. Παράλληλα, προβλέπει την ενσωμάτωση μηχανισμών πρόληψης και καταστολής της απάτης, μέσω δεικτών κινδύνου που θα εντοπίζουν φαινόμενα όπως υπερκοστολογήσεις, καταχρηστικές απευθείας αναθέσεις και τεχνητές κατατμήσεις έργων.
Σύμφωνα με το κείμενο, η μετάβαση από τη «στατική διοικητική δημοσιοποίηση» σε ένα μοντέλο δυναμικής ψηφιακής διακυβέρνησης αποτελεί βασική πολιτική επιλογή. Η παρακολούθηση των δημόσιων δαπανών παύει να είναι τυπική και εκ των υστέρων και μετατρέπεται σε συνεχή, τεκμηριωμένη και προληπτική διαδικασία.
Το διακύβευμα της «ΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ» χαρακτηρίζεται πρωτίστως πολιτικό. Δεν παρουσιάζεται ως ένα ακόμη τεχνικό έργο ψηφιακού μετασχηματισμού, αλλά ως απάντηση στο ερώτημα πώς το κράτος λογοδοτεί στους πολίτες. Με τα εργαλεία και την τεχνογνωσία να θεωρούνται ήδη διαθέσιμα, το βάρος μετατοπίζεται στην πολιτική βούληση: αν η διαφάνεια θα παραμείνει μια τυπική υποχρέωση ή αν θα εξελιχθεί σε ενεργό μηχανισμό ουσιαστικού ελέγχου, πρόληψης της διαφθοράς και ενίσχυσης της εμπιστοσύνης στους δημόσιους θεσμούς.