Σε πεδίο έντονης αντιπαράθεσης εξελίσσεται η ενεργειακή κρίση στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την Ελλάδα και ακόμη πέντε κράτη-μέλη να ζητούν την αναβολή της εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων (ETS2) έως τουλάχιστον το 2030. Την ίδια ώρα, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρεμβαίνει στις διαπραγματεύσεις, ζητώντας πρόσθετα ευρωπαϊκά μέτρα για την αντιμετώπιση των αυξημένων τιμών ενέργειας και τη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Οι διαφωνίες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων έχουν ήδη προκαλέσει εμπλοκή στη διαμόρφωση των συμπερασμάτων της Συνόδου της Πέμπτης (15/10), καθώς δεν υπάρχει κοινή προσέγγιση για τον τρόπο με τον οποίο θα συνδυαστούν η πράσινη μετάβαση, η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και η προστασία των καταναλωτών.
Ποιες έξι χώρες ζητούν αναβολή του ETS2 έως το 2030;
Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία συγκροτούν την ομάδα των έξι κρατών που επιδιώκουν νέα καθυστέρηση στην εφαρμογή του ETS2.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές, οι συγκεκριμένες χώρες προετοιμάζουν κοινή επιστολή, με την οποία θα ζητούν να μετατεθεί η εφαρμογή του συστήματος έως τουλάχιστον το 2030.
Η πρωτοβουλία έρχεται παρά την πρόταση που παρουσίασε στις 14 Οκτωβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για αναβολή της εφαρμογής του ETS2 από το 2027 στο 2028.
Οι έξι κυβερνήσεις θεωρούν ότι η προτεινόμενη μετάθεση δεν επαρκεί, καθώς το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να επιβαρύνει σημαντικά τους καταναλωτές και τις επιχειρήσεις.
Τι είναι το ETS2 και πώς επηρεάζει θέρμανση και καύσιμα;
Το ETS2 αποτελεί το δεύτερο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αφορά κυρίως τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων.
Με την εφαρμογή του, οι προμηθευτές καυσίμων θα επιβαρύνονται με κόστος που συνδέεται με τις εκπομπές άνθρακα. Το κόστος αυτό ενδέχεται να μετακυλίεται, εν μέρει ή συνολικά, στους τελικούς καταναλωτές.
Στην πράξη, το νέο σύστημα θα μπορούσε να επηρεάσει τις τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης, του πετρελαίου θέρμανσης και του φυσικού αερίου.
Το ύψος της επιβάρυνσης θα εξαρτηθεί από την τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών, τις συνθήκες της αγοράς και τα μέτρα αντιστάθμισης που θα εφαρμοστούν.
Τι ζήτησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης στη Σύνοδο Κορυφής;
Ο Έλληνας πρωθυπουργός εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για το προσχέδιο των συμπερασμάτων, εκτιμώντας ότι δεν αποτυπώνει επαρκώς την κρισιμότητα της ενεργειακής κατάστασης.
Σύμφωνα με ανώτερο Έλληνα αξιωματούχο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης υπογράμμισε στις κλειστές συζητήσεις ότι απαιτείται μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε οι κυβερνήσεις να μπορούν να παρέχουν στοχευμένη και προσωρινή οικονομική ενίσχυση στους πολίτες και στις επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες.
Παράλληλα, ζήτησε να επανεξεταστούν βασικές παράμετροι του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων, χωρίς να εγκαταλειφθεί ο στόχος της απανθρακοποίησης.
Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε, μάλιστα, ότι χωρίς ουσιαστικές αλλαγές στο ETS η Ευρώπη κινδυνεύει να αντιμετωπίσει φαινόμενα αποβιομηχάνισης, καθώς το υψηλό ενεργειακό κόστος περιορίζει την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Γιατί διαφωνούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις;
Η αντιπαράθεση αποτυπώνει τις διαφορετικές προτεραιότητες των κρατών-μελών.
Από τη μία πλευρά, η Ελλάδα, η Ιταλία και οι τέσσερις χώρες της Κεντρικής Ευρώπης ζητούν περισσότερο χρόνο πριν από την εφαρμογή του ETS2, προκειμένου να περιοριστούν οι πρόσθετες οικονομικές πιέσεις.
Από την άλλη, χώρες της Βόρειας Ευρώπης υποστηρίζουν τη διατήρηση του συστήματος εμπορίας ρύπων, θεωρώντας ότι αποτελεί αναγκαίο εργαλείο για την επίτευξη των ευρωπαϊκών κλιματικών στόχων.
Η Γερμανία συγκαταλέγεται στις χώρες που εμφανίζονται αντίθετες στην εγκατάλειψη του ETS2, ενώ ευρωπαϊκές διπλωματικές πηγές επισημαίνουν ότι η νομοθεσία έχει ήδη συμφωνηθεί και οι συνεχείς αναβολές δημιουργούν αβεβαιότητα.Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι ο προϋπολογισμός πρέπει να μειωθεί «σημαντικά», ενώ ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον χαρακτήρισε την πρόταση «εντελώς απαράδεκτη».
Η διαφωνία έχει επηρεάσει και τις συζητήσεις για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, με το αντίστοιχο τμήμα των συμπερασμάτων της Συνόδου να παραμένει ανοιχτό.
Ποια πρόσθετα μέτρα ζητά η Ελλάδα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις;
Η Αθήνα επιδιώκει να συμπεριληφθεί στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου ρητή αναφορά στην ανάγκη πρόσθετων ευρωπαϊκών παρεμβάσεων για το ενεργειακό κόστος.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει μεγαλύτερα περιθώρια ευελιξίας, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να χρηματοδοτούν μέτρα στήριξης χωρίς να παραβιάζουν τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Ο πρωθυπουργός συνέδεσε τη συγκεκριμένη διεκδίκηση με τις πρόσφατες κυβερνητικές αποφάσεις για την επιδότηση του πετρελαίου θέρμανσης και την ενίσχυση των δικαιούχων του επιδόματος θέρμανσης.
Ωστόσο, δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής συμφωνία για νέο ευρωπαϊκό πακέτο ενισχύσεων, ούτε έχει οριστικοποιηθεί η αναβολή του ETS2 έως το 2030.
Τι συμβαίνει με τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό;
Η ενεργειακή αντιπαράθεση εξελίσσεται παράλληλα με τις δύσκολες διαπραγματεύσεις για το επόμενο επταετές δημοσιονομικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε την αντίθεση της Ελλάδας στην πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας, υποστηρίζοντας ότι οι διαθέσιμοι πόροι δεν ανταποκρίνονται στις φιλοδοξίες της ΕΕ.
Η Ελλάδα συμμετέχει σε ομάδα 16 κρατών-μελών που αντιτίθενται στις περικοπές των πολιτικών συνοχής, ενώ στον αντίποδα βρίσκονται χώρες που επιδιώκουν περιορισμό των ευρωπαϊκών δαπανών.
Οι διαφωνίες είναι τόσο έντονες, ώστε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς εμφανίστηκε επιφυλακτικός για την επίτευξη άμεσης συμφωνίας, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο οι διαπραγματεύσεις να συνεχιστούν έως τον Δεκέμβριο.
Πότε θα ληφθούν οι αποφάσεις για το ETS2;
Το ζήτημα παραμένει ανοιχτό, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις δεν έχουν καταλήξει σε κοινή θέση.
Η πρόταση για εφαρμογή του ETS2 το 2028 βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με το αίτημα των έξι χωρών για αναβολή έως τουλάχιστον το 2030.
Το αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων θα καθορίσει όχι μόνο το χρονοδιάγραμμα του νέου συστήματος, αλλά και το περιθώριο που θα έχουν οι κυβερνήσεις να προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις επιπτώσεις του ενεργειακού κόστους.
Για την Ελλάδα, το διακύβευμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς οποιαδήποτε πρόσθετη επιβάρυνση στη θέρμανση και στις μεταφορές θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Η τελική απόφαση θα αποτελέσει κρίσιμη δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να συνδυάσει την πράσινη μετάβαση με την οικονομική και κοινωνική προστασία.
