Η συζήτηση που άνοιξε με το τηλεοπτικό διάγγελμα του Κυριάκου Μητσοτάκη για το ασυμβίβαστο υπουργού και βουλευτή αποκτά πλέον πιο καθαρό θεσμικό και πολιτικό περιεχόμενο. Με αφορμή τις αναφορές του Παύλου Μαρινάκη κατά τη διάρκεια συνέντευξής του σε ευρωπαϊκά παραδείγματα, το ενδιαφέρον στρέφεται στο τι ακριβώς ισχύει εκεί. Σε χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο και το Λουξεμβούργο, αλλά και στο πώς αυτή η συζήτηση συνδέεται με ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο ζήτημα, τη μείωση του αριθμού των βουλευτών στην Ελλάδα.
Το βασικό σκεπτικό που προβάλλεται από την κυβέρνηση είναι ότι όταν ένας βουλευτής αναλαμβάνει υπουργικό χαρτοφυλάκιο, η κοινοβουλευτική του ιδιότητα τίθεται σε αναστολή. Στο μοντέλο που περιγράφεται, η βουλευτική ιδιότητα θα αναστέλλεται για όσο διάστημα το ίδιο πρόσωπο μετέχει στην κυβέρνηση και στη θέση του θα ενεργοποιείται ο επιλαχών. Έτσι, σύμφωνα με την κυβερνητική προσέγγιση, η περιφέρεια δεν θα μένει με αποδυναμωμένη κοινοβουλευτική παρουσία.
Τι ισχύει στη Γαλλία
Η Γαλλία είναι το καθαρότερο παράδειγμα αυστηρού διαχωρισμού. Το άρθρο 23 του γαλλικού Συντάγματος προβλέπει ότι η ιδιότητα μέλους της κυβέρνησης είναι ασυμβίβαστη με κάθε κοινοβουλευτικό αξίωμα. Η Εθνοσυνέλευση αριθμεί 577 βουλευτές και το σύστημα λειτουργεί με προκαθορισμένη αναπλήρωση. Όταν ένας βουλευτής αναλαμβάνει κυβερνητικό χαρτοφυλάκιο, δεν διατηρεί ενεργή την κοινοβουλευτική του έδρα όσο μετέχει στην κυβέρνηση.
Τι ισχύει στο Βέλγιο
Στο Βέλγιο η πρόβλεψη είναι επίσης ρητή. Το άρθρο 50 του Συντάγματος ορίζει ότι όποιος βουλευτής διορίζεται υπουργός και αποδέχεται τον διορισμό παύει να κάθεται στο Κοινοβούλιο και επανέρχεται στην εντολή του όταν τερματιστεί η υπουργική του θητεία. Η Ομοσπονδιακή Βουλή των Αντιπροσώπων έχει 150 μέλη. Το μοντέλο αυτό βασίζεται σε προσωρινή αποχώρηση από το κοινοβουλευτικό έργο και σε θεσμική αντικατάσταση για όσο διαρκεί η συμμετοχή στην εκτελεστική εξουσία.
Τι ισχύει στο Λουξεμβούργο
Στο Λουξεμβούργο το ασυμβίβαστο προβλέπεται επίσης ευθέως. Η ίδια η Chambre des Députés αναφέρει ότι, βάσει του άρθρου 65 του Συντάγματος, η βουλευτική εντολή είναι ασυμβίβαστη με τη θέση μέλους της κυβέρνησης. Το Κοινοβούλιο του Λουξεμβούργου αριθμεί 60 βουλευτές. Παρά το μικρότερο μέγεθος, η βασική λογική είναι η ίδια με των άλλων δύο χωρών, διαχωρισμός της νομοθετικής από την εκτελεστική λειτουργία όσο ο βουλευτής υπηρετεί ως υπουργός.
Τι δείχνουν τα τρία παραδείγματα
Η κοινή γραμμή στις τρεις χώρες είναι πως ο βουλευτής που γίνεται υπουργός δεν συνεχίζει να ασκεί κανονικά και τις δύο ιδιότητες μαζί. Διαφέρει ο τεχνικός τρόπος αναπλήρωσης και επανόδου, αλλά ο πυρήνας της λογικής είναι κοινός. Η εκτελεστική και η νομοθετική λειτουργία διαχωρίζονται πιο καθαρά σε προσωπικό επίπεδο.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αναδείξει και η κυβέρνηση στην ελληνική συζήτηση. Ότι δηλαδή το ασυμβίβαστο δεν αποτελεί κάποια ακραία ή ξένη προς την ευρωπαϊκή πραγματικότητα ιδέα, αλλά μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη, με διαφορετικές παραλλαγές, σε ευρωπαϊκά κράτη.
Γιατί η κυβέρνηση συνδέει το ασυμβίβαστο με τη μείωση των βουλευτών
Το δεύτερο σκέλος της συζήτησης έχει ισχυρό πολιτικό βάρος. Αν εφαρμοστεί ένα σύστημα στο οποίο ο υπουργοποιημένος βουλευτής παύει να ασκεί τη βουλευτική του ιδιότητα και αντικαθίσταται από επιλαχόντα, τότε στην πράξη το συνολικό σχήμα του κοινοβουλευτικού μηχανισμού μεγαλώνει. Με απλά λόγια, οι 300 έδρες παραμένουν αλλά γύρω από αυτές ενεργοποιούνται και νέα πρόσωπα που ασκούν κοινοβουλευτικά καθήκοντα λόγω της συμμετοχής άλλων στην κυβέρνηση.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση βάζει στο ίδιο τραπέζι και τη μείωση του αριθμού των βουλευτών. Το επιχείρημα είναι ότι εφόσον θα δημιουργηθεί μια πρόσθετη λειτουργική επιβάρυνση του κοινοβουλευτικού σχήματος, χρειάζεται αντιστάθμιση μέσω μικρότερης Βουλής.
Πώς μπορεί να μειωθεί ο αριθμός των βουλευτών
Το άρθρο 51 του Συντάγματος ορίζει ότι ο αριθμός των βουλευτών καθορίζεται με νόμο και δεν μπορεί να είναι μικρότερος από 200 ούτε μεγαλύτερος από 300. Αυτό σημαίνει ότι μια μείωση των εδρών, για παράδειγμα κάτω από τις 300, δεν απαιτεί από μόνη της αναθεώρηση του συγκεκριμένου άρθρου, αφού το ίδιο το Σύνταγμα προβλέπει εύρος. Η Βουλή επομένως, θα μπορούσε να έχει λιγότερα μέλη με νέα νομοθετική ρύθμιση, εφόσον αυτή κινηθεί μέσα στα συνταγματικά όρια.